Cu chuyện chnh tả: i hay y,Qui nhơnhay Quy Nhơn

 

Nguyễn Đức Dn

 

 

về trang chủ

Ngy 30-11-1980BộGiodụcv UBKHXH ban hnh vănbảnMộtsốquyđịnh

vềchnhtảtrongschgiokhoacảicchgiodục  trong đ c quy định những từ c vần /i/ th viết nhấtloạt i ngắn(trừ vi ngoại lệ-NĐD). Thếlgyrahiệntượngviếtlộnxộn i/y  kểcảkhi /i/ đứngmộtmnhlmmtiết.

Những g lộn xộn đều do quyđịnhkhng thuyết phục m ra.

Trongthựctế, rất nhiều từ viết y di khi /i/ đứngmộtmnhlmmtiết. Chng ta viếtkhcinhưng lại viết y học, y đức, chuẩn y, y phục, viết eonhưng lại viết lại, ỷ thế, ỷ sức, viết tiếng ầm nhưng lại viết sức ỳ, gọi nhau ớinhưng viết kiến, định, nghĩa, tưởng, tạingnngoạiPhải chăng cch viết y di(khimtiết i đứng một mnh)đều l từ Hn-Việt? Hầu hết l như vậy. Điều ny c nghĩa l quy định của Bộ Gio dục chưa ch tới những quy luật khc trong chnh tả tiếng Việt, trong đ c quy luật về nguồn gốc (từ nguyn) của từ. Văn bản ny cn quy định Ringtrườnghợpccmtiếtcnguynm i ở cuốithviếtthốngnhấtbằng itrừ uy... R rng rằng cn rất nhiều từ Hn-Việt khc (c nguyn m i ở cuối)chng ta vẫn viết y di: hysinh,hyvọng,hiếuhỷ, song hỷ, quốckỳ, họckỳ, kỳthi, kỳnghỉ, trườngkỳ,kỳlạ, lykỳ, kỳdiệu, kỳquan, kỳqui, kỳti, con kỳln,kỳthịchủng tộc, kỳvọng,kỷcương, kỷluật, kỷyếu, kỷlục, kỷniệm,thếkỷ,kỹnăngkỹxảo, kỹsư, kỹthuật, kỹnghệ, chữk, kgiả, khiệu, kkết, ksự, thưk, ktcx, đốkỵ, ngy kỵ,quẻly, cchly, lybiệt, lyhn, lykhai, lytn, lytm,địal, vậtl, nguynl, l do, lluận, lsự, lth, ltr, ltưởng, llịch,tỉnhlỵ, mỹnữ, mỹphẩm, mỹquan, mỹthuật, mỹtục, uỷmỵ, thy mỵ, mỵnương,tựty,tỷgi, tỷlệ, tỷsố, tỷdụ...

Lẽ ra văn bản của Bộ GD nn viết ...trườnghợpccmtiếtcnguynm i ở cuối th viết i ngắn khiltừ thuầnViệt; viết y di khiltừ HnViệt.Nhưng quy định ny vẫn cn sinh ra qu nhiều ngoại lệ:Cũng l từ Hn-Việtvần i nhưng chng ta viết i ngắnvớinghệsĩ, bcsĩ, binh sĩ, tusĩ, sĩ phu, sĩ kh, ngu si, sitnh, sim, snhục, sĩdiện, kẻ sĩ, sĩsố, sĩquan, tướng sĩ,ngoại vi, vi hnh, vi hiến, vi sinh vật, vi trng, nghệ thuật vị nghệ thuật, vị nhn sinh, vị gic, vị tr, vị hn th, vị hn phu, lng vị tha, vị tất đ được, vị thế, sỉ nhục, vĩ đại, vĩ độ, vĩ tuyến, vĩ nhn, tu mi namtử, Li thi sĩ tử vai đeo lọ/Lếch thếch quan trường miệng ht loa (thơT Xương)...

V sao vậy? V Bộ GD chưa ch tới quy tắcngữ dụng tm tr thẩm mỹ của người Việt về sự cn đối trong hnh chữ.

Những con chữs, v, m, ncngđộcaovới i ngắnnndltừHn-Việt vẫn viết với i ngắn cho mặtchữcntrndưới.Đ cn lsựcnđốitri nghịchcaothấp giữanhữngcon chữphụ m cđộ nh cao (l, k, h, t)v độ xuống su (g, p, q) của con chữtrongmộttừ, một từ ghp. Ấy vậy nn sau những phụ m l, k, h, t ... người ta thường viết y di cho cn mặt chữ d quy định viết i ngắn:l do, ktn, hyvọng, cngty,tỵnạn, Nhưngnếumặtchữlgh, ngh đ cn đối vềđộcaothấpthchỉ thấy i ngắn cuối: ghicng, ynnghỉ,

Đ l tn ring, viết i hay y đều được. Tiếng Php hnh như khng c từ quyxxx, nn người ta viết Quinhon. Trong từ điển Robert 2, từ ny được viết rời: Qui nhon. Ti thường viết Quy Nhơn cho ton từ c cn đối cao thấp.

Quy tắcngữ dụngtm tr thẩm mỹ về sự cn đối trong hnh chữ của người Việt cũng p dụng cho việc đặt dấu thanh tiếng Việt.Dấu thanh đặt ở chữngoi ba cuối cng trng rất mất cn đối. Điều ny thấy rất r ở những từ c m đệm /w/.Quy định của Bộ GD lbỏ dấu thanh điệu vo vị tr chữ ci thểhiệnm chnh.Vdụ:ho, chch cho, qu, quờ, thuỷ điện, nguỵ biện... Những trường hợp ny bị x ro nhiều nhất. Những ai khng biết quy định của Bộ GD dườngnhưđều viết ha bnh, chch che, thủy điện,ngụy biện. Thậm ch với những từ c nguyn m đi, khng cần thm quy tắc đặt dấu thanh no nữa. Chỉcầnđặt n vovịtrcn đối. Tứcl khng đặt dấu thanh vo chữ a đứng ngoi ba cng.Cố gio sư Phan Ngọc đ tm tắt ba cặp nguyn m đi tiếng Việt cng dấu thanh của chng trong cu: ka tiếng chung cha bữa trước. Vậylxong.